Forma Üretimi Nasıl Yapılır - Tasarımdan Dikime Tüm Aşamalar

Bir forma, tasarım dosyası olarak başlar ve paketlenmiş ürün olarak biter. Arada tekstil üretiminin kendine özgü aşamaları vardır. Dosya hazırlanır, kalıp çıkarılır, desen basılır, kumaşa aktarılır, panel kesilir, dikilir ve kontrol edilir.

Agon Forma üretiminde kullanılan yöntem dijital baskı ve sublimasyon transferidir. Bu yöntem, hazır bir formanın üzerine sonradan baskı yapmaz. Desen doğrudan kumaşın kendisine geçer, forma bu kumaştan dikilir. Aşamaların sırası da bu nedenle alışılmış hazır giyim akışından farklıdır.

Forma Üretim Aşamaları

Sublimasyon yönteminde akış şu sırayla ilerler.

Tasarım dosyasının hazırlanması ve onayı
Kalıp çıkarma ve panellerin baskı dosyasına yerleştirilmesi
İsim ve numaraların panel bazında dosyaya işlenmesi
Desenin transfer kağıdına dijital olarak basılması
Kumaşın panel ölçüsünde kabaca kesilmesi
Baskısı yapılan panellerin kesilmesi
Sublimasyon presi ile desenin kumaşa aktarılması
Basılı panellerin kalıba göre hassas kesilmesi
Dikim
Kalite kontrol, ütü ve paketleme

Buradaki en kritik ayrım şudur: baskı, kalıba göre kesimden önce yapılır. Diğer baskı yöntemlerinde kumaş önce kalıba göre kesilir, desen kesilmiş panelin ya da dikilmiş ürünün üzerine uygulanır. Sublimasyonda ise desen kalıba göre kesilmemiş kumaşa basılır, paneller bu basılı kumaştan çıkarılır. Bu sıra farkı, desenin neden belirli bir alanla sınırlı kalmadığını da açıklar.

Tasarım

Üretimin ilk aşaması, baskıya girecek dosyanın hazırlanmasıdır. Bu dosya bir görselden çok, üretim talimatıdır.

Tasarım vektör formatta (ai, eps, pdf) hazırlanır. Vektör dosya büyütüldüğünde çözünürlük kaybetmez, bu da forma boyutunda baskı için gereklidir. Piksel tabanlı (jpg, png vb) bir logo geldiğinde önce vektöre çevrilir.

Renkler CMYK (baskı renk sistemi) olarak tanımlanır. Ekranda görünen RGB (ekran renk sistemi) renk ile kumaşa basılan renk birebir örtüşmez. Bu nedenle kritik renkler için Pantone (uluslararası renk kodu) referansı alınır ve baskı profiline göre karşılığı belirlenir. Kulüp renklerinde bu adım atlanmaz.

Tasarım dosyasında şunlar yer alır.

Ön beden, arka beden, kol ve yaka parçalarının deseni
Göğüs ve sırt sponsor alanları
Arma ve logo yerleşimi
Şort deseni ve varsa çorap deseni
Dikiş payları

Dikiş payı önemlidir. Panelin kenarında dikişte içeride kalacak bir alan bulunur. Desen bu alanı da kapsayacak şekilde 3 – 5 mm taşırılır. Bu taşma payı olmadan dikiş kenarında basılmamış beyaz bir şerit ortaya çıkar.

Dosya tamamlandığında mockup (formanın basılmadan önceki dijital önizlemesi) çıkarılır ve onaya sunulur. Onay, üretimin başlama noktasıdır. Onaydan sonra yapılan değişiklik baskı sürecini baştan başlatır.

Kalıp ve Panel Yerleşimi

Onaylanan tasarım, kalıp üzerine oturtulur.

Kalıp, formanın her parçasının beden bazında ölçülendirilmiş şablonudur. Beden serisi XS – 3XL aralığında hazırlanır. Her beden için ön beden, arka beden ve kol kalıpları ayrı ayrı ölçeklenir. Ölçekleme parça bazında farklılaşır. Kol boyu, omuz genişliği ve göğüs çevresi farklı oranlarda artar.

Kalıplar hazır olduğunda paneller baskı dosyasına yerleştirilir. Bu yerleşim belirli bir düzene göre yapılır. Transfer kağıdı rulo halinde ve sabit ende gelir. Paneller bu ene sığacak şekilde, aralarında kesim payı bırakılarak dizilir. Yerleşim ne kadar sıkı olursa kumaş ve kağıt sarfiyatı o kadar düşer.

Yerleşim sırasında panellerin kenarına hizalama işaretleri konur. Çizgili ve bloklu desenlerde ön beden ile kolun dikişte üst üste oturması bu işaretlerle sağlanır. İsim ve numara ise dikiş hatlarından uzak, dikimden sonraki esneme hesaba katılarak konumlandırılır.

Toplu siparişte her oyuncunun paneli ayrı yerleşir. Altı kişilik bir sipariş, altı farklı panel grubu demektir. Bedenler farklıysa her panel kendi beden kalıbıyla çıkar.

Forma İsim ve Numara Baskısı

İsim ve numara, sublimasyon yönteminde baskının kendi içinde çözülür.

Hazır giyimde sırt ismi ve numarası genellikle üretimden sonra flex folyo (ısıyla yapıştırılan ince kesim folyo) ile yapıştırılır. Sublimasyonda böyle bir adım yoktur. İsim ve numara, tasarım dosyasının içinde yer alır ve desenle birlikte aynı anda basılır.

Bunun pratikteki karşılığı şudur. Her oyuncunun sırt paneli kendi ismi ve numarasıyla ayrı bir dosya olarak hazırlanır. On kişilik bir takımda on farklı sırt paneli basılır. Bu yüzden isim ve numara ek bir işlem maliyeti getirmez, ancak dosya hazırlığını uzatır.

Sonuç olarak isim ve numara kumaşın kendisiyle bütünleşiktir. Kenarından kalkmaz, yıkamada kıvrılmaz, çatlamaz.

Dijital Baskı

Desen ilk olarak transfer kağıdına basılır, kumaşa sonra geçer.

Bu aşamada geniş format inkjet (mürekkep püskürtmeli) yazıcı ve sublimasyon mürekkebi kullanılır. Sublimasyon mürekkebi dispers boya (suda çözünmeyen, ısıyla lifin içine giren boya) içerir. Diğer mürekkeplerden farkı, ısı altında sıvı hale geçmeden doğrudan gaz haline geçebilmesidir.

Baskı sırasında dikkat edilenler şunlardır.

Renk profili: Yazıcının ICC profili (renk eşleme ayarı) kumaş türüne göre ayarlanır. Aynı dosya farklı kumaşta farklı renk verir.
Çözünürlük: Forma boyutunda baskı için gerçek boyutta yeterli çözünürlük gerekir. Düşük çözünürlüklü logo baskıda kenarları kırık çıkar.
Kuruma: Kağıttan çıkan mürekkebin transfer öncesi kuruması beklenir. Nemli kağıt preste desen kaymasına yol açar.

Bu aşamanın sonunda elde edilen şey bir transfer kağıdı rulosudur. Renkleri henüz mat ve soluk görünür, üzerinde forma panelleri dizili durur. Renkler asıl canlılığını bir sonraki aşamada kazanır.

Sublimasyon Baskı

Kumaş, presten önce panel ölçüsünde kabaca kesilir. Kesim payı bırakılır, hassas kesim baskıdan sonraya kalır. Ardından transfer kağıdı ve beyaz polyester kumaş üst üste getirilir ve preste birleşir.

Kalender presi (silindirli sürekli pres) ya da tabla pres, ısı ve basıncı aynı anda uygular. Sıcaklık genellikle 180 – 210 °C aralığında, süre 30 – 60 saniye civarındadır. Bu değerler kumaşın gramajına ve pres tipine göre ayarlanır.

Isı altında iki şey aynı anda olur. Kağıttaki mürekkep gaz haline geçer. Polyester lif ise genleşir ve gözenekleri açılır. Gaz haline geçen boya bu açılan gözeneklerden lifin içine girer. Pres kalktığında kumaş soğur, lif kapanır ve boya lifin içinde hapsolur.

Bunun sonuçları üretim açısından belirleyicidir.

Baskı kumaşın üzerinde bir katman oluşturmaz. Elle dokunulduğunda hissedilmez.
Kumaş nefes alma özelliğini kaybetmez. Baskılı alan gözenekleri kapatmaz.
Boya lifin içinde olduğu için çatlamaz, dökülmez, yıkamayla kalkmaz.
Baskı alanında sınır yoktur. Desen omuzdan koltuk altına, dikiş hattından dikiş hattına kesintisiz gider.

Yöntemin iki teknik koşulu vardır.

Kumaş polyester olmalıdır. Sublimasyon boyası yalnızca polyester lifle bağ kurar. Pamuk lifi boyayı tutmaz, baskı birkaç yıkamada soluklaşır. Forma kumaşlarının polyester veya yüksek oranlı polyester karışımı olmasının sebebi budur.

Kumaş beyaz olmalıdır. Sublimasyon mürekkebi saydamdır, altındaki rengi örtmez. Koyu bir kumaşın üzerine açık renk basılamaz. Bu nedenle üretim her zaman beyaz kumaştan başlar. Formadaki tüm renkler, koyu lacivert bir zemin dahil, baskıyla gelir. Renk seçeneğinin sınırsız olmasının teknik açıklaması da budur. Stokta o rengin kumaşının bulunması gerekmez.

Kesim

Presten çıkan kumaş sıcaktır ve bir süre dinlendirilir. Soğuma tamamlanmadan yapılan kesimde ölçü sapması görülebilir. Kumaş soğuduktan sonra kesim masasına gelir.

Panellerin çevresinde baskı sırasında bırakılan kesim hatları bulunur. Hassas kesim bu hatlardan yapılır. Küçük partilerde bant bıçak veya makas, büyük partilerde otomatik lazer kesim makinesi kullanılır.

Kesimden sonra parçalar ayrılır ve gruplanır. Bu gruplama oyuncu bazında yapılır. Bir oyuncunun ön bedeni, arka bedeni, kolları ve şortu tek grupta toplanır ve numaralandırılır.

Bu adım atlandığında dikim aşamasında paneller karışır. Sırtında farklı bir oyuncunun numarası bulunan bir forma ortaya çıkar. Kişiselleştirilmiş üretimde kesim sonrası gruplama, kesimin kendisi kadar kritiktir.

Dikim

Kesilen paneller dikimhaneye geçer. Forma dikiminde kullanılan başlıca işlemler şunlardır.

Overlok: Yan dikişler, omuz ve kol birleşimleri overlok (kenar temizleyerek birleştiren dikiş) makinesinde birleştirilir. Dört iplik overlok hem birleştirir hem kenarı temizler.
Reçme: Kol ağzı ve etek ucu reçme (katlayarak sabitleyen esnek dikiş) makinesinde katlanarak dikilir. Bu dikiş esnektir, hareket sırasında gerilir ve kopmaz.
Yaka: Bisiklet yaka, V yaka veya polo yaka modeline göre yaka bandı hazırlanır ve gövdeye takılır. Yaka, formanın en çok yıpranan bölgesidir, dikiş sıklığı burada artar.
Etiket: Beden etiketi ve yıkama talimatı yaka arkasına ya da yan dikişe yerleştirilir.

Dikiş ipliği polyester seçilir. Kumaşla aynı esneme davranışını gösterir. Dikiş hattı, oyuncunun en çok zorladığı bölgelerde çift dikişle güçlendirilir.

Kalite Kontrol ve Paketleme

Dikimi tamamlanan her forma tek tek kontrol edilir. Kontrol edilen başlıklar şunlardır.

Renk, onaylanan mockup görseli ile karşılaştırılır
Desenin dikiş hattında hizalanıp hizalanmadığı
Sırt isminin ve numarasının doğru oyuncuya ait olması
Ölçülerin beden tablosuyla uyumu
Dikiş sağlamlığı ve iplik artıklarının temizliği

Kontrolden geçen forma ütülenir, katlanır ve poşetlenir. Toplu siparişlerde paketleme oyuncu bazında yapılır, her poşet üzerinde isim ve beden bilgisi bulunur. Bu, teslim sonrası dağıtımı kolaylaştırır.

Forma Üretim Süresi

Toplam süre 3 – 7 iş günüdür. Bu sürenin dağılımı şöyledir.

Tasarım aşaması 1 – 3 gün sürer, çoğu siparişte ilk gün tamamlanır. Süreyi belirleyen şey revizyon sayısıdır. Onay verildiği anda dosya baskıya girer.

Üretim ve kargo 1 – 4 gün sürer. Baskı, kesim, dikim ve kontrol bu sürenin içindedir. Sezon başı gibi yoğun dönemlerde üretim sırası uzayabilir, bu durum sipariş sırasında bildirilir.

Üretim minimum 6 adetten başlar. Bunun sebebi sürecin yapısıdır. Kalıp hazırlığı, dosya yerleşimi ve pres ayarı sipariş adedinden bağımsız olarak bir kez yapılır. Altı adet, bu hazırlığın karşılığını bulduğu eşiktir. Aynı tasarım altı adet üretilir, isim ve numara her oyuncuya göre değişir.

Üretim Ekol Sport altyapısında yapılır. 2005’ten bu yana aynı tesiste forma üretimi sürdürülmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Sublimasyon baskı yıkamada solar mı?

Boya lifin içine yerleşmiştir. Normal yıkama koşullarında solma yaşanmaz. Yüksek sıcaklıkta yıkama ve ağartıcı kullanımı önerilmez.

Pamuklu forma üretilebilir mi?

Sublimasyon yalnızca polyester lifle uyumludur. Pamuk lifi boyayı tutmaz. Bu yöntemle üretilen formalar polyester veya yüksek oranlı polyester karışımıdır.

Baskı formanın nefes almasını engeller mi

Engellemez. Baskı kumaşın üzerine bir tabaka bırakmadığı için gözenekler açık kalır.

Sırt isminin ve numarasının kenarı zamanla kalkar mı?

Kalkmaz. İsim ve numara kumaşla birlikte basılmıştır. Kalkacak bir kenarı yoktur.

Her oyuncu farklı beden seçebilir mi?

Seçebilir. Paneller beden bazında ayrı kalıpla çıkarılır. Aynı sipariş içinde XS ile 3XL bir arada üretilebilir.

Forma üretim süreci teknik bir zincirdir. Doğru dosya, doğru kumaş, doğru ısı ve doğru dikiş bir araya geldiğinde sahaya çıkan forma da doğru olur.

Sen sahada mücadele ederken formanın seni yavaşlatmaması, işte bu zincirin her halkasının yerinde olmasıyla mümkün.

En iyi performans için, en iyi forma.

Forma Üretimi Nasıl Yapılır?